Από την δράση των Αδελφάτων το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα

 
   Γράφει ο Παναγιώτης  Κούτσης
   
Αμέσως μετά τον φοβερό εκείνο Σεισμό της 18ης Οκτωβρίου του
του 1840 , που έμελλε να μείνει πλέον πιο γνωστός στην ιστορία ως " Ο Σεισμός του Αγίου Λουκός"  , χάρη στην ανάμνηση της μνήμης του ευαγγελιστή  που εορτάζεται εκείνη την ημέρα αλλά και εξαιτίας του έντονου πανικού που κατέλαβε του κατοίκους του  Νησιού όσο και της έντονης καταστροφής που φαίνεται να προκάλεσε εκτεταμένα το αιφνίδιο περασμά του, θεωρούμε πως αξίζει να ρίξουμε μια ματιά στην λειτουργία του θεσμού των Αδελφάτων, και την σημαντική δράση τους χάρη στην αλληλοεισφορά των μελών τους *.
 Αυτή την περίοδο του πρώτου τετάρτου του 19ου αι. , όπως και σε ολόκληρη της Αγγλοϊονίας διοίκησης, θα μπορούσε να έχει χαρακτηριστεί ως η αρχή της φάσης παρακμής, όμως συνεχίζει άνισα και προσπάθει να παραμείνει εξίσου δημιουργική ,χωρίς όμως να καταφέρει να ανταγωνιστεί με επιτυχία τα χρόνια της κυριαρχείας της Γαληνοτάτης αυθέντρας. Κάτι το οποίο παύει σταδιακά αργότερα .
 Μόνο τυχαίο δεν είναι το ότι γύρω στο 1811 , υπήρχαν σε εργαστήρια στην πόλη της Ζακύνθου, περίπου εκατόν δέκα επεξεργαστές χρυσού και ασημιού, έχουν περάσει ήδη τέσσερα χρόνια από την κατάληψη του νησιού από τους Βρετανούς.
 Έτσι αντιγράφωντας από το βιβλίο της κολεγιάς των γαστάλδων
(επιτρόπων) της εκκλησίας της Παναγίας της Γαβαλούσας στην ανατολική πλαγία της Καστροπολιτείας, παρατηρούμε τρείς μαρτυρίες για την ανακαίνηση του ναού , τρία χρόνια μετά από την θεομηνία και κάποιες εργασίες στην προσπετίβα (τέμπλο)  , με τις χαρακτηριστικές πληροφορίες που δίνει για την κατανόηση, της εποχής αυτής .

 

Α. Τας 19 (Οκτωβρίου του 1843) εδόσαμε του Γιοργίου Μπινάρδου όπου μας άλειψε την προσπετίβα [τέμπλο] με κόλορα [χρώματα] ειδικά του κατά την ρετζιβούτα του.
Ρετζιβούτες 21
Τάλαρα 1
Πένες 6

Β. Τας 28 (Οκτωβρίου του 1843)  εδόσαμε του Γιοργίου Μπενάρδου όπου εκολοράρισε τα στασίδια με κόλορα εδικάτου κατά την ρετζιβούτα του.
Ρετζιβούτες 21
Ταλάρα 6
Πένες 34

Η σημερινή κατάσταση του περίβολου της εκκλησίας της Παναγίας της Γαβαλούσας (φωτ 2015) εξήντα τρία περίπου χρόνια μετά από την καταστροφή της , με τους Σεισμούς του 1953.

Ενώ λίγο πιο προγενέστερα:
Γ. Τας 6 (Μάη του 1839 )  Δια τις τρείς θήρες [της προσπετίβας ] που εζογράφισε ο πιτ[τ]όρος όπου έκαμε τον βασίλειω ,τον γληγόριο και ακόμη το χρυσόστομο (.....)
Ρετζιβούτες 24
Τάλαρα 14

Σαν μικρό δείγμα καλλιτεχνικών έργων του ναού που ευτυχώς σώθηκαν θα πρέπει να καταλογιστούν τα τρία βημόθυρα * * (Β' μισό του 16ου αιώνα μ.Χ) , τα οποία πιθανόν κόπηκαν στις ακρές τους , για να τοποθετηθούν σε ένα καινούργιο τέμπλο  .

 Μακάρι κι εμείς να μπορέσουμε ν' ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους !!!

* Αναλυτικές και κατατοπιστικές εργασίες για τα Αδελφάτα στα χρόνια των Ενετών , έχει παρουσιάσει ο αγαπητός φίλος λογοτέχνης και ποιητής Διονύσης Φλεμοτόμος τον οποίο και ευχαριστώ για κατατοπιστική παραχώρησή τους, από αυτήν την θέση.

* * Πρόκειται τα βημόθυρα που παρατηρούμε στην αίθουσα Ά του μουσείου Ζακύνθου [ΜΖ 26],[ΜΖ 25] και [ΜΖ 27[ με έντονη επίδραση από αυτά του Σιναΐτικου μετοχίου της Αγίας Αικατερίνης των Κήπων τα οποία αποδίδονται στον Μιχαήλ Δαμασκηνό όπως και άλλα παρόμοια της μεγάλης Κρητικής σχολής, που άνθιζε στο νησί μετά την καταφυγή Κρητών προσφύγων στον επτανησιακό χώρο ,αμέσως σχεδόν μετά την πτώση του μεγάλου Κάστρου του Χάνδακα το 1669 από τον Οθωμανικό σκοταδισμό. (1)

Επίσης ευχαριστώ τα ΓΑΚ-ΑΝΖ για την επιτόπια άδεια μελέτης των σχετικών αρχειακών πηγών.

Υποσημείωση :
(1) Ζωής Μυλωνά Μουσείο Ζακύνθου, Αθήνα 1998

             

Εθελοντική δράση Αιμοδοσίας από την Ενορία Τραγακίου.

Η Αγία Αικατερίνη στην Μπρούμα στο Μουζάκι Ζακύνθου.

      
       Γράφει ο Παναγιώτης Κούτσης

 Το χωριό Μουζάκι βρίσκεται στους πρόποδες του Μεγάλου Βουνού ,το μαρτυρούν άλλωστε τα ελάχιστα ερειπιώδη απομεινάρια οικημάτων και η παλιά εκκλησία της Παναγίας
της Φανερωμένης στο Απάνω χωριό, μάλιστα κατά καιρούς πολλά και παράδοξα ευρήματα σε γεωργικές εργασίες χωρικών φανερώνουν πανάρχαια εγκατάσταση που χάνεται στα βάθη των αιώνων με κυριότερο από όλους τον παλιό συνοικισμό Παλιoχώρα στις αρχές του 16ου αιώνα .

 Σύμφωνα με τον ακαταπόνητο Ντίνο Κονόμο φέρεται να έλαβε την ονομασία αυτή από την ομώνυμη οικογένεια Μουζάκη που υπάρχει μέχρι και τις μέρες μας στο νησί . Σύμφωνα με τον ίδιο ιστοριογράφο , ο Γεώργιος και υιός του Δημήτριος Μουζάκης με απόφαση της βενετσιάνικης Γερουσίας  απέκτησαν γαίες στην περιοχή ως ανταμοιβές για την παροχή των στρατιωτικών υπηρεσιών στους πολέμους της θαλασσοκράτειρας Γαληνοτάτης πολιτείας του San Marco .

Στην εκκλησία,σώζεται ένα από τα ελάχιστα γνωστά στους πολλούς αποτμήματα του ιερού σκηνώματος του Αγίου προστάτη της Ζακύνθου (σ.σ μετά από αυτό του ναού της Παναγίας Αναφωνήτριας του χωριού Σκουλικάδο) , δηλαδή ο ιερό απότμημα από το δάκτυλο του ιεράρχη Διονύσιου * το οποίο παλιότερα προσφέρονταν στους πιστούς προς ασπασμό σε Λειτουργία που τελούνταν από τους παπάδες του χωριού ανήμερα και στις δυό γιορτές του Αγίου.

Λίγα στοιχεία για την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης :

Τα στοιχεία για την εκκλησία είναι ελάχιστα, φέρεται να ήταν μισογκρεμισμενη το 1745 , οι τότε ενορίτες της την παραχώρησαν στον άρχοντα της περιοχής, Ιωάννη Μακρή, με σκοπό να την κατέχει ο ίδιος όσο και οι απόγονοί του.
Ο Μακρής ήταν αυτός που την ανακαίνισε κτίζοντας την εκκλησία και το μονό καμπαναριό της προσθέτοντας δίπλα ένα αρχοντικό με στοές και καμάρες , όλα αυτά βέβαια  έως και τη φοβερή θεομηνία του 1953.
 Στην εκκλησία σώζονται πολλά από τα παλιά κονίσματα που είχε στην κατοχή της η αρχοντική οικογένεια, όπως αυτό της Οδηγήτριας και της Αγίας Μαρίνας τα οποία πιθανόν να μεταφέρθηκαν από την παλιά κτήση της οικογένειας Μακρή ,το νησί Μαραθονήσι στον κόλπο του Λαγανά .
Η δεσποτική εικόνα της προσπετιβας (τέμπλου) του ναού παριστάνει  την Αγία Αικατερίνη μαζί με τον λατρευτικά τιμώμενο εαρινό αναστάσιμο νεανία μάρτυρα Γεώργιο .

* Η Σιγούρα παντρεύτηκε λίγο αργότερα από τον θάνατο του πρώτου συζύγου της Ιωάννη Θωμά Γρέγο (Greco) ,τον Ιωάννη Βασιλείου Μακρή με τον οποίον απέκτησαν τον Διονύσιο, τον Βασίλειο και πολλές κόρες ίσως λόγω και της συγγένειας που είχαν  με τον εκοιμημένο Ιεράρχη Διονύσιο ,τον Άγιο Σιγούρο όπως έλεγαν οι παλιότεροι,
ως ελάχιστο φόρο τιμής στο πρόσωπό του , να απέκτησαν οι Μακρήδες το μικρό αυτό αποτμήμα.

Σημειώσεις :
Ντίνου Κονομου : Ζάκυνθος πεντακόσια χρόνια, Ύπαιθρος Χώρα,Αθήνα 1979.

Του ιδίου: Άγιος Διονύσιος προστάτης Ζακύνθου, Αθήνα 1969,Γ' Έκδοση Ιερά Μονή Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου Ζακύνθου 2005.



         Φωτό: Οκτώβρης 2015

Για το ημερολόγιο του πολιτιστικού συλλόγου " Δερματούσα"

Γράφει ο Παναγιώτης Κούτσης

Ευτυχώς υπάρχουν λίγοι άνθρωποι που σε πείσμα των δύσκολων εποχών μας, συνεχίζουν να παράγουν ιδιαίτερα καλαίσθητα ημερολόγια ,μικρές αλλά σημαντικές λαογραφικές ανιχνεύσεις ,οι οποίες περικλείουν ένα μοναδικό ταξίδι στις αναμνήσεις, στην ιστορία του ιδιαίτερου τόπου τους. Κοιτάζοντας το εξώφυλλο μια άξια δημιουργία σε black and write δεν πρέπει να περιοριστούμε στην φωτογραφική απεικόνιση των "γωνιών" του χωριού ,αλλά στο τιτάνιο αγώνα του πολιτιστικού συλλόγου του χωριού Τραγάκι "Η Δερματούσα" να διασώσει και να αναδείξει τις πολύπλευρες ομορφιές του χωριού ,όσων σώθηκαν από το πέρασμα του χρόνου,γλίτωσαν από το βίαιο πέρασμα των σεισμών του 1953 και την ισοπεδωτική αδιαφορία που ακολούθησε..... Οι φωτογραφίες που περιλαμβάνει αποτελούν ερασιτεχνικές φωτογραφικές λήψεις της κ. Ρουμπίνης Πομώνη, αυτό δεν μας προξενεί καμιά έκπληξη μιας και μας κάνουν αυθόρμητα κοινωνούς των χιλιάδων μυστικών που συνεχίζει να κρύβει η ύπαιθρος του νησιού μας. Εύγε !!!