Γράφει ο Παναγιώτης Κούτσης
Αμέσως μετά τον φοβερό εκείνο Σεισμό της 18ης Οκτωβρίου του
του 1840 , που έμελλε να μείνει πλέον πιο γνωστός στην ιστορία ως " Ο Σεισμός του Αγίου Λουκός" , χάρη στην ανάμνηση της μνήμης του ευαγγελιστή που εορτάζεται εκείνη την ημέρα αλλά και εξαιτίας του έντονου πανικού που κατέλαβε του κατοίκους του Νησιού όσο και της έντονης καταστροφής που φαίνεται να προκάλεσε εκτεταμένα το αιφνίδιο περασμά του, θεωρούμε πως αξίζει να ρίξουμε μια ματιά στην λειτουργία του θεσμού των Αδελφάτων, και την σημαντική δράση τους χάρη στην αλληλοεισφορά των μελών τους *.
Αυτή την περίοδο του πρώτου τετάρτου του 19ου αι. , όπως και σε ολόκληρη της Αγγλοϊονίας διοίκησης, θα μπορούσε να έχει χαρακτηριστεί ως η αρχή της φάσης παρακμής, όμως συνεχίζει άνισα και προσπάθει να παραμείνει εξίσου δημιουργική ,χωρίς όμως να καταφέρει να ανταγωνιστεί με επιτυχία τα χρόνια της κυριαρχείας της Γαληνοτάτης αυθέντρας. Κάτι το οποίο παύει σταδιακά αργότερα .
Μόνο τυχαίο δεν είναι το ότι γύρω στο 1811 , υπήρχαν σε εργαστήρια στην πόλη της Ζακύνθου, περίπου εκατόν δέκα επεξεργαστές χρυσού και ασημιού, έχουν περάσει ήδη τέσσερα χρόνια από την κατάληψη του νησιού από τους Βρετανούς.
Έτσι αντιγράφωντας από το βιβλίο της κολεγιάς των γαστάλδων
(επιτρόπων) της εκκλησίας της Παναγίας της Γαβαλούσας στην ανατολική πλαγία της Καστροπολιτείας, παρατηρούμε τρείς μαρτυρίες για την ανακαίνηση του ναού , τρία χρόνια μετά από την θεομηνία και κάποιες εργασίες στην προσπετίβα (τέμπλο) , με τις χαρακτηριστικές πληροφορίες που δίνει για την κατανόηση, της εποχής αυτής .
Α. Τας 19 (Οκτωβρίου του 1843) εδόσαμε του Γιοργίου Μπινάρδου όπου μας άλειψε την προσπετίβα [τέμπλο] με κόλορα [χρώματα] ειδικά του κατά την ρετζιβούτα του.
Ρετζιβούτες 21
Τάλαρα 1
Πένες 6
Β. Τας 28 (Οκτωβρίου του 1843) εδόσαμε του Γιοργίου Μπενάρδου όπου εκολοράρισε τα στασίδια με κόλορα εδικάτου κατά την ρετζιβούτα του.
Ρετζιβούτες 21
Ταλάρα 6
Πένες 34
Η σημερινή κατάσταση του περίβολου της εκκλησίας της Παναγίας της Γαβαλούσας (φωτ 2015) εξήντα τρία περίπου χρόνια μετά από την καταστροφή της , με τους Σεισμούς του 1953.
Γ. Τας 6 (Μάη του 1839 ) Δια τις τρείς θήρες [της προσπετίβας ] που εζογράφισε ο πιτ[τ]όρος όπου έκαμε τον βασίλειω ,τον γληγόριο και ακόμη το χρυσόστομο (.....)
Ρετζιβούτες 24
Τάλαρα 14
Σαν μικρό δείγμα καλλιτεχνικών έργων του ναού που ευτυχώς σώθηκαν θα πρέπει να καταλογιστούν τα τρία βημόθυρα * * (Β' μισό του 16ου αιώνα μ.Χ) , τα οποία πιθανόν κόπηκαν στις ακρές τους , για να τοποθετηθούν σε ένα καινούργιο τέμπλο .
Μακάρι κι εμείς να μπορέσουμε ν' ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους !!!
* Αναλυτικές και κατατοπιστικές εργασίες για τα Αδελφάτα στα χρόνια των Ενετών , έχει παρουσιάσει ο αγαπητός φίλος λογοτέχνης και ποιητής Διονύσης Φλεμοτόμος τον οποίο και ευχαριστώ για κατατοπιστική παραχώρησή τους, από αυτήν την θέση.
* * Πρόκειται τα βημόθυρα που παρατηρούμε στην αίθουσα Ά του μουσείου Ζακύνθου [ΜΖ 26],[ΜΖ 25] και [ΜΖ 27[ με έντονη επίδραση από αυτά του Σιναΐτικου μετοχίου της Αγίας Αικατερίνης των Κήπων τα οποία αποδίδονται στον Μιχαήλ Δαμασκηνό όπως και άλλα παρόμοια της μεγάλης Κρητικής σχολής, που άνθιζε στο νησί μετά την καταφυγή Κρητών προσφύγων στον επτανησιακό χώρο ,αμέσως σχεδόν μετά την πτώση του μεγάλου Κάστρου του Χάνδακα το 1669 από τον Οθωμανικό σκοταδισμό. (1)
Επίσης ευχαριστώ τα ΓΑΚ-ΑΝΖ για την επιτόπια άδεια μελέτης των σχετικών αρχειακών πηγών.
Υποσημείωση :
(1) Ζωής Μυλωνά Μουσείο Ζακύνθου, Αθήνα 1998
